I. Lí do chọn đề tài

Cùng với sự phát triển của khoa học kĩ thuật, việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của ông cha là điều rất quan trọng. Muốn vậy, ngay từ cấp tiểu học, việc đổi nới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực của HS trong việc học tập phân môn lịch sử ở lớp 4 – 5 là việc làm rất cần thiết, góp phần giáo dục toàn diện cho HS tiểu học.

Chương trình lịch sử lớp 5 cung cấp cho các em về một số sự kiện, hiện tượng lịch sử và một số nhân vật lịch sử của Việt Nam theo từng mốc giai đoạn thời gian từ năm 1858 đến nay. Chương trình lịch sử lớp 5 giúp HS lĩnh hội được một số tri thức về các sự kiện và nhân vật tiêu biểu trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Từ đó hình thành và phát triển ở HS các kĩ năng quan sát, mô tả, phân tích, so sánh, đánh giá mối quan hệ giữa các sự kiện trong xã hội, đồng thời vận dụng các tri thức đã học vào thực tiễn cuộc sống; khơi dậy và bồi dưỡng tình yêu đất nước, hình thành thái độ đúng đắn đối với bản thân, gia đình, cộng đồng. Từ đó các em có lòng tự hào dân tộc, phát huy mọi khả năng xứng đáng với lịch sử của dân tộc.

Chính vì lẽ đó, tôi chọn đề tài “Tiếp tục giúp HS lớp 5 Trường Tiểu học Dạ Lê học tốt phân môn Lịch sử”.

Qua quá trình triển khai thực hiện đề tài từ năm học 2010 – 2011 đến nay, ngoài 5 giải pháp được ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn mà đề tài đã nêu, bản thân tôi nhận thấy việc rèn các kĩ năng học lịch sử cho HS cũng là giải pháp quan trọng để HS lớp 5 học tốt lịch sử. Chính vì vậy trong năm học 2011 – 2012 tôi mạnh dạn tiếp tục nghiên cứu đề tài này và bổ sung thêm giải pháp thứ 6 để hoàn thiện đề tài.

II. Những giải pháp chính của sáng kiến kinh nghiệm

1. Đối với GV

2. Hướng dẫn HS cách học phân môn lịch sử theo từng loại bài

3. Thầy và trò sưu tầm tư liệu, tranh ảnh, bản đồ, tài liệu lịch sử

4. Thi công tiết giảng trên lớp

5. Khai thác môi trường học tập

Từ mục 1 đến mục 5 là các giải pháp đã được trình bày ở đề tài sáng kiến cải tiến kĩ thuật năm học trước. Trong kỉ yếu này, chúng tôi chỉ đăng tải các giải pháp bổ sung.

6. Hình thành và rèn các kĩ năng học lịch sử cho HS (giải pháp mới bổ sung)

6.1. Giúp HS có kế hoạch học tập ngay từ đầu

Thực tế cho thấy, nhiều HS có tâm lí đợi đén kì kiểm tra định kì mới bắt đầu học các dạng bài GV ôn tập nên hiệu quả sẽ rất thấp. Vì lúc này, ngoài 6 môn đánh giá bằng điển số Toán, Tiếng Việt, Khoa học, Lịch sử và Địa Lí, Tiếng Anh, Tin học thì 5 môn đánh giá bằng nhận xét Đạo đức, Kĩ thuật, Thể dục, Âm nhạc, Mĩ thuật cũng có bài kiểm tra cuối mỗi học kì. Với áp lực của 11 môn kiểm tra, các em sẽ “học gấp, học vội’’ thì khó có thể học hết chương trình, dễ nhớ nhầm, nhớ sai, dẫn tới tình trạng “râu ông nọ cắm cằm bà kia”. Hơn nữa, nếu các em có học hết thì cũng sẽ nhanh quên, không hiểu rõ, hiểu sâu kiến thức và sẽ không xác định đúng yêu cầu của đề kiểm tra, dẫn tới lạc đề.

Nếu HS học ngay từ đầu, với phương châm “mưa lâu thấm đất” thì các em sẽ trang bị đầy đủ kiến thức cho mình, tự tin hơn, vững vàng hơn trong các kì kiểm tra định kì.

6.2. Định hướng cho HS đặt ra mục tiêu học tập cho bản thân

Nếu các em đã ý thức việc học lịch sử phải bắt đầu ngay từ đầu thì các em cần đưa ra mục tiêu phải học kĩ những bài ngay khi vừa học trên lớp. Các em có thể nhờ thầy cô, cha mẹ, anh chị kiểm tra hoặc bạn học cùng kiểm tra chéo.

6.3. Trên lớp, HS cần chú ý nghe giảng và ôn bài ngay sau đó

Việc chú ý nghe giảng sẽ giúp các em hiểu tường tận vấn đề hơn, nhớ kĩ và nhớ lâu hơn rất nhiều. Do đó, các em sẽ có hứng thú hơn và học bài nhanh thuộc hơn nhiều thay vì các em chỉ học thuộc lòng nhằm “cố nhớ”. Nghe giảng giúp các em không chỉ “biết sử” mà còn “hiểu sử”.

Sau mỗi bài học trên lớp, thì về nhà, các em cần ôn tập ngay, đừng đợi hôm nào có tiết sử thì tối hôm trước mới đem bài ra học. Vì khi đó các em đã quên bài giảng và coi như các em phải học lại từ đầu.

6.4. HS cần tích cực phát biểu trong mỗi giờ học

HS xây dựng bài trong tiết học sẽ giúp mình và giúp các bạn trong lớp học tốt hơn. Để phát biểu ý kiến của mình thì các em đã tư duy và qua việc tình bày ý kiến của mình trước lớp học thì các em được tập diễn đạt ý kiến của mình, mỗi lần nói là mỗi lần nhớ.

Các em cần tránh tình trạng học thụ động “thứ nhất ngồi ì thứ nhì đồng ý” Như vậy, giờ học của các em sẽ buồn tẻ, không chút hào hứng học tập. Và khi đã không có hứng thú thì các em thấy “ngại” và “sợ” học bài.

6.5. HS có thể tổ chức học tập, dò bài theo từng đôi bạn

Hai em cùng học chung một vấn đề rồi dò bài lẫn nhau. Thậm chí, các em có thể “đố nhau”, “tranh luận” để tạo nên không khí học tập sôi nổi.

6.6. Định hướng cho HS nên học và ôn tập bằng việc “sơ đồ hóa” kiến thức

Đây là cách học rất hiệu quả, giúp các em học nhanh, khắc sâu kiến thức.

Ví dụ 1: Để khái quát các biện pháp giải quyết khó khăn của nước ta sau cách mạng tháng Tám, các em có thể lập sơ đồ tia như sau:

Ví dụ 2: Khi cần nhớ mốc thời gian về hoạt động của Nguyễn Ái Quốc từ 1919-1925, các em có thể vẽ nhanh sơ đồ thời gian:

6.7. Giúp HS biết vận dụng những “mẹo nhỏ” để dễ nhớ và nhớ lâu

Trong quá trình học bài, những số liệu, ngày tháng có thể ngẫu nhiên trùng với những con số hay ngày tháng ấn tượng với các em, điều đó tạo nên dấu ấn giúp các em nhớ lâu hơn.

Khi học về chiến dịch thì bao giờ cũng có 3 phần: hoàn cảnh, diễn biến và kết quả.

III. KẾT LUẬN

1. Bài học rút ra qua thực nghiệm đề tài

Nói tóm lại để phát huy tính tích cực của HS khi dạy môn kịch sử lớp 5, người GV cần phải phối hợp các phương pháp và các hình thức tổ chức dạy học lịch sử rất đa dạng. Muồn làm được điều đó, GV phải thực hiện: Nắm vững chương trình; Nắm vững đặc trưng phương pháp bộ môn; Sưu tầm tư liệu, tranh ảnh để minh hoạ; Chuẩn bị cơ sở vật chất cho việc dạy học.

Có như vậy thì thầy cũng nhàn mà HS cũng hứng thú, tạo hiệu quả cao trong những tiết lịch sử.

2. Một số đề xuất

1. Hằng năm, trường nên tổ chức đố vui để học theo hình thức “Rung chuông vàng” ở phân môn Lịch sử.

2. Phòng GD&ĐT nên tổ chức thi HS giỏi một năm một lần môn Lịch sử vì đây là môn học giúp HS “Tìm về cội nguồn dân tộc”.

3. Sở và Bộ GD&ĐT cần trang bị cho nhà trường các bộ tranh ảnh lịch sử dạng dùng cho tiểu học, có sách tham khảo lịch sử cho GV, có các loại băng hình, tư liệu về các chiến dịch.

Trên đây là một vài kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được trong nhiều năm giảng dạy phân môn Lịch sử lớp 5, phần nào đã đáp ứng được yêu cầu của phân môn này. Song những kết quả đạt được chỉ là bước đầu. Rất mong được sự góp ý kiến của chuyên môn trường và các đồng nghiệp để sao cho việc dạy học phân môn Lịch sử ngày càng hoàn thiện, góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng đào tạo trong nhà trường tiểu học. Đề tài này sẽ tiếp tục trải nghiệm thực tiễn và được nghiên cứu, bổ sung các giải pháp mới trong những năm học tới để việc dạy và học lịch sử ở trường tiểu học ngày một hiệu quả hơn.

                                                                                        N Đ C