Theo một số nguồn tài liệu,trước khi Hoàng Văn Thụ đi hoạt động cách mạng,ông đã được cha mẹ gả cưới cho cô gái người dân tộc tên Nông Thị Bay là con gái ông đội Hiển võ quan sơ cấp của Pháp,ông Hiển đã nhiều lần viết thư dụ ông về hợp tác với Pháp,nên ông đã viết bài thơ Đoạn tuyệt nổi tiếng để trả lời năm 1940:

Đọc mấy lời trong thư cha dụ dỗ

Dòng lệ con hoen ố mảnh nhung y

Nhớ ngày nào con cất bước ra đi

Trong trí dũng con ghi đầy kiêu hãnh!

Kìa lưỡi kiếm máu quân thù còn dính

Mà anh hùng tim lạnh bả hư vinh

Trong phong ba vùng vẫy bóng ngạc kình

Tham mồi béo nên nộp mình cho ngư phủ

Chốn rừng xanh tung hoành con mãnh hổ

Ham mồi ngon nên ủ rũ chốn chuồng con!

Bả vinh hoa làm mờ mịt cả tâm hồn

Nào lay chuyển lòng son dạ sắt!

Núi Hồng Lĩnh còn mịt mù u uất

Dòng Nhị Hà còn chứa chất hờn căm^[5]

Thì đời con là của cả giang sơn

Dù giá rét mưa đông chi xá kể

Trong những lúc cha vui vầy vị kỷ

Là những khi con rền rĩ khóc non sông

Đêm canh trường cha nệm ấm chăn bông

Chốn rừng thẳm con nằm chông nếm mật

Cha hít thở những hương trầm thơm ngát

Pha những mùi máu thịt của lê dân

Thì mũi con đang ngạt thở, cổ khô khan

Tai vọng tiếng hờn oan bao thảm cảnh

Trên ngực cha đầy mề đay, kim khánh

Bên sườn con lấp lánh kiếm tiêm cừu

Cha say mê bên thiếu nữ yêu kiều

Con tận tuỵ với tình yêu tổ quốc

Cha thì đem tài năng và trí óc

Mưu vinh thân là mục đích cuối cùng

Thì con đang mang xương trắng máu hồng

Để cứu vớt non sông là ý nguyện

Cha với con đã là hai trận tuyến

Cha một đường, con tiến một đường

Thôi từ nay hai chữ cương thường

Con giữ trọn để thờ chung đất nước

Buổi đoàn tụ thôi cha đừng mong ước

Cuộc hội đàm dùng đại bác với thần công!

Bức thư đây là bức thư cuối cùng

Cha cũng chỉ là cha trong dĩ vãng

Thôi hạ bút cho tâm tình gián đoạn

Để loài người kết án kẻ gian phi

Lưỡi gươm thần tuốt sẵn để chờ khi...

Một dị bản khác được ghi lại :

Đọc mấy lời trong bức thư cha dụ

Dòng lệ con hoen ố mảnh nhung y

Nhớ ngày nào ôm chí lớn ra đi

Trong ký ức ghi nhiều điều kiêu hãnh

Kìa mũi kiếm máu kẻ thù con dính

Mà anh hùng tim lạnh bởi mơ vinh

Chốn phong ba vùng vẫy bóng ngư kình

Tham mồi béo nộp mình cho ngư phủ

Nơi rừng thiêng tung hoành con mãnh thú

Tham mồi ngon ủ rũ chốn chuồng con

Bả vinh hoa làm mất cả tâm hồn

Nhưng nào chuyển được lòng son dạ sắt

Núi Hồng Lĩnh còn mịt mù u uất

Sông Nhị Hà con chất chứa căm hờn

Thì đời con là của cả giang sơn

Mà bão táp mưa đơn đâu sá kể

Nào những lúc cha vui vầy vị kỷ

Là khi con rầu rĩ khóc non sông

Đêm canh trường cha nệm ấm chăn êm

Nơi hố thẳm con nằm gai nếm mật

Cha hít thở hương trầm bay bát ngát

Pha lẫn mùi máu mắt của lương dân

Thì mũi con nghẹt thở cổ khô khan

Tai vẳng tiếng kêu than trong thảm cảnh

Cha trước ngực mề đay kim khánh

Con bên mình lấp lánh kiếm tiên cừu

Cha say sưa bên thiếu nữ yêu kiều

Con tận tụy với tình yêu tổ quốc

Nghĩa là cha đem tài năng và trí óc

Mơ vinh thân là mục đích sau cùng

Thì con đem xương trắng với máu hồng

Ra cứu giúp non sông là chí nguyện

Cha và con thế là hai trận tuyến

Cha một đường và con ở một đường

Thôi từ nay hai chữ can thường

Con... để thờ dân giúp nước (quên mất câu này)

Buổi đoàn viên xin cha đừng mong ước

Cuộc hội đàm xin để lúc thành công

Bức thư đây là bức sau cùng

Mà cha chỉ là cha trong dĩ vãng

Thôi hạ bút cho thâm tình gián đoạn

Để cho người kết án thế gian phê

Lưỡi gươm thù con tuốt để sẵn chờ...

Nhắn bạn

Hoàng Ngân, Hoàng Văn Thụ và bài thơ "Nhắn Bạn"

Trước khi bị xử bắn, Hoàng Văn Thụ đã viết một bài thơ tuyệt mệnh gửi nhắn tới bà Hoàng Ngân, nằm ở sà lim cạnh phòng ông. Đó là bài thơ Nhắn bạn bất hủ:

Việc nước xưa nay có bại thành,

Miễn sao giữ trọn được thanh danh,

Phục thù, chí lớn không hề nản,

Ngọc nát còn hơn giữ ngói lành.

Thân dẫu lao tù lâm cảnh hiểm,

Chí còn theo dõi buổi tung hoành.

Bạn Hỡi gần xa hăng chiến đấu,

Trước sau xin giữ tấm lòng thành!

Tưởng nhớ

Tuy thời gian hoạt động cách mạng của ông không dài nhưng có nhiều đóng góp quan trọng trong việc xây dựng và phát triển cơ sở của Trung ương Đảng trước Cách mạng tháng 8 trong thời gian bị chính quyền thực dân khủng bố ác liệt nhất. Chính vì vậy, trên bảng ghi công Tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945 có tên Hoàng Văn Thụ.

Hoàng Văn Thụ được chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa truy tặng danh hiệu anh hùng, liệt sĩ. Ban đầu, ông được chôn cất tại pháp trường Tương Mai, sau được đưa về Nghĩa trang Mai Dịch. Tại Tương Mai, chính quyền đã xây dựng một mộ gió và một tượng đài để vinh danh ông.

Liệt sĩ Hoàng Ngân vợ ông sau khi mất cũng được Nhà Nước đưa về bên cạnh ông tại Nghĩa Trang Mai Dịch,Hà Nội.

Xã Nhân Lý quê hương ông được đổi mang tên ông. Tại Hà Nội có phường Hoàng Văn Thụ thuộc quận Hoàng Mai và Phố Hoàng Văn Thụ thuộc phường Quán Thánh quận Ba Đình. Nhiều thành phố,trường học ở Việt Nam cũng mang tên ông.Một số nơi còn có khu tưởng niệm và dựng tượng đài ông.

Chú thích

Tài liệu tham khảo

• Noi gương những người cộng sản – Ban nghiên cứu lịch sử Đảng trung ương, NXB Thanh niên, 1972
• Những ngày cuối cùng của anh Hoàng Văn Thụ - Trần Đăng Ninh, Trần Độ, Sở Văn hoá thông tin Hà Nội, 1959
• Hoàng Văn Thụ người chiến sĩ cộng sản gang thép - Đảng Lao động Việt Nam, Ban chấp hành tỉnh Hà Đông, 1964
• Nhắn bạn - Tập thơ cách mạng song ngữ tiếng Nùng - Việt của Hoàng Văn Thụ - Mã Thế Vinh, Dương Thành Chúc sưu tầm và biên soạn, NXB Văn hoá dân tộc, 1997
• Tuổi trẻ Hoàng Văn Thụ - Tô Hoài, NXB Thanh niên 1970,NXB Kim Đồng 2004
• Hoa bất tử - Nguyễn Trường Thanh, NXB Hội Nhà Văn, 2009

 và dựng tượng đài ông.